Seks jest dobrem

Rozmowa z o. Mirosławem Pilśniakiem, dominikaninem, duszpasterzem akademickim i opiekunem warszawskiego ośrodka ruchu Spotkania Małżeńskie

PIOTR CHMIELIŃSKI: - Duszpasterze grożą czasem karami piekielnymi za uprawianie seksu...

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

O. MIROSŁAW PILŚNIAK OP: - Uważam, że straszenie nic nie da. Trzeba pokazywać dobro. Niemniej dzisiaj także istnieje wiele zagrożeń wynikających z nieuporządkowanego uprawiania seksu. Wskazałbym przynajmniej dwa. Po pierwsze spłycenie relacji ludzkich. Jeżeli seks nie będzie poddany zasadom i wpisany w kontekst wspólnoty osób, to zacznie być traktowany jako czysta rozrywka, całkowicie powierzchowna przyjemność, która w ogóle nie dotyczy życia ludzkiego. Drugie zagrożenie to oczywiście AIDS.
I to nie są wszystkie zagrożenia. Jest wiele pokus związanych z seksem. Dlatego, że na tej płaszczyźnie zjednoczenia mężczyzny i kobiety toczy się prawdziwa walka o człowieka. Szatan chce zniszczyć w człowieku ten niezwykły Boży dar, jakim jest współżycie seksualne. Tak to prezentuje Papież w swych katechezach o małżeństwie mówiąc, że właśnie w ten dar szatan szczególnie mocno uderza.

- Dlaczego akurat w ten?

- Bo jest tak wielki. Najbardziej upodabnia nas do Boga. Zrozumiałe więc, że szatan to właśnie chce w nas najbardziej zniszczyć.

Reklama

- Jak rozumieć słowa, że seks najbardziej upodabnia nas do Boga?

- Przypatrzmy się tajemnicy Trójcy Świętej. Jeden Bóg w trzech Osobach to nieustanne, wzajemne, pełne udzielanie się osób, które rodzi kolejną osobę Boga. Również człowiek potrafi dać siebie w darze drugiemu. W seksualnym zjednoczeniu mężczyzny i kobiety dochodzi do stworzenia kolejnej osoby ludzkiej. A więc analogia z Trójcą Świętą jest wyraźna, chociaż oczywiście mówienie o Bogu posługując się terminologią ludzką jest zawsze niedoskonałe. Ale nie mamy innego sposobu. Tak więc tajemnica zjednoczenia seksualnego w małżeństwie, która owocuje "wybuchem" nowego istnienia, to coś, co upodabnia nas do Boga.

- Niektórzy sądzą, że rygorystyczne patrzenie Kościoła na seks bierze się stąd, że księża "sami nie mogą", to innym zabraniają lub im zazdroszczą. Jak życie w celibacie wpływa na stosunek do seksu?

Reklama

- W pewnym sensie wszyscy ludzie są zranieni w swojej seksualności, bo szatan, jak już mówiliśmy, w tą sferę najbardziej uderza. Natomiast osoba żyjąca w celibacie, w odróżnieniu od osób żyjących w małżeństwie, nie ma zranień wynikających z relacji seksualnych. Celibatariuszowi wydaje się więc, że seks zawsze jest czymś bardzo atrakcyjnym, bo po prostu nie ma żadnych złych doświadczeń w tej dziedzinie. Zarazem jednak sfera seksualna wymaga, także od celibatariusza, nieustannego przepracowywania, uzdrawiania, uczenia się wielu rzeczy na nowo. Samo życie w celibacie nie uwalnia od pokus, wręcz przeciwnie. Odczuwamy często na sobie pokusę zaspokojenia seksualnego na bardzo prymitywnym poziomie.
Kontakty duszpasterskie z ludźmi pokazują, że wiele osób nie radzi sobie z własną seksualnością, mając z nią ogromne kłopoty. To sprawia, że duszpasterze bardzo uwrażliwiają się na tę tematykę. Są wrażliwi, ale to nie znaczy, że jednostronni i przewrażliwieni. We mnie osobiście rodzi się przede wszystkim ogromne współczucie do osób, które nie umieją poradzić sobie z uporządkowaniem swojej seksualności. Myślę, że już wiele razy udało mi się pomóc takim osobom, przede wszystkim przez wnikliwe zrozumienie ich problemu. Bo często za problemami seksualnymi stoją inne, głębsze, poważniejsze. Warto do nich dotrzeć i pokazać człowiekowi jego problem w pełniejszej perspektywie.

- Jak więc należy traktować przyjemność seksualną?

- Kiedy czemuś towarzyszy duża przyjemność, to zawsze pojawia się zagrożenie jej autonomizowania, a wtedy cierpi na tym relacja małżeńska. Nic dziwnego, że Kościół przestrzega przed zbytnim przywiązywaniem wagi do przyjemności. Z drugiej strony przyjemność związana z seksem jest darem Bożym. Po prostu tak nas Bóg stworzył, że seksowi towarzyszy przyjemność. Nie ma w tym nic zdrożnego, wręcz należałoby tak pielęgnować seks, żeby on jak najczęściej tę przyjemność rodził.
Bo niestety doświadczenie wielu małżeństw, z którymi mam kontakt, pokazuje, że wcale nie tak często uprawianiu seksu towarzyszy przyjemność. Często seks kojarzy się ze zmęczeniem, frustracją, brakiem szacunku ze strony małżonka. Potrzeba wiele wysiłku, żeby relację seksualną pielęgnować. Zresztą wiadomo, że szczególnie atrakcyjny seks jest wtedy, kiedy małżeństwo jest płodne. Trud uprawiania seksu polega więc też na tym, żeby go pielęgnować także wtedy, kiedy nie jest tak atrakcyjny, a więc w okresie niepłodnym.

- Czy można powiedzieć, że akt seksualny jest obowiązkiem w małżeństwie?

Reklama

- Jeżeli ktoś decyduje się na małżeństwo, to deklaruje pragnienie posiadania dzieci. Oczywistym jest więc, że ma się też zdecydować na akt seksualny, który umożliwia posiadanie dzieci. Tak więc rzeczywiście akt seksualny otwarty na życie należy do małżeńskich obowiązków. Po drugie, małżonkowie ślubując sobie miłość, wierność i uczciwość, wyrażają tym samym pragnienie budowania wzajemnej więzi na wszystkich poziomach ludzkiej osobowości. A skoro na wszystkich, to również na poziomie seksualności.

- A co zrobić w sytuacji, kiedy jedna strona nie ma ochoty na seks?

- Z moich doświadczeń współpracy z małżeństwami wiem, że są długie okresy, kiedy nie ma się ochoty na pewne rzeczy, albo możliwości, żeby je zrealizować, np. w przypadku choroby. I takie sytuacje są wpisane w zwykłą ascezę życia małżeńskiego. Nigdy nie będzie się miało wszystkiego na co się ma ochotę. To jest oczywiste. Wyrzeczenie się dobrych rzeczy w imię miłości powinno być normą w życiu.
Czyli obowiązek seksu w małżeństwie nie zawsze jest możliwy do zrealizowania. Ale wtedy należy pielęgnować różne formy czułości, które będą budowały i wyrażały wzajemną miłość. Ma to być gra, która pokaże, że ten drugi jest dla mnie kimś atrakcyjnym, ukochanym. Może to być cała gama zachowań, od uśmiechu do dotyku, ale wspólnym mianownikiem tej gry powinien być przekaz: "Ty jesteś dla mnie kimś wyjątkowym. Bardzo cię kocham".

- Czy petting jest dozwolony w małżeństwie?

Reklama

- Kościół mówi jasno, że dobrą rzeczą jest współżycie seksualne małżonków. Czasami jednak nie jest ono możliwe. I wtedy należy pielęgnować takie formy pieszczot, które nie zastępują współżycia seksualnego, czyli, mówiąc wprost, nie prowadzą do przeżycia orgazmu. Seks ma być otwarty na życie. Wszelkie formy seksu, które są odłączone od poczęcia należy odrzucić. Seks ma być, na wzór Trójcy Świętej, rodzący nowe życie. Formy seksu nie służące poczęciu życia obracają się przeciwko człowiekowi, uderzają we wzajemną relację osobową i niszczą małżeństwo. Bo taka jest po prostu natura seksu. On ma sens tylko wtedy, kiedy jest wpisany w relacje osobową. A z kolei ta relacja oznacza podobieństwo do Boga, czyli otwarcie na stworzenie nowej osoby.
Natomiast wszelkie akty miłości prowadzące do doświadczenia wzajemnej bliskości są dobre i zalecane. Ale gdyby w ich trakcie, np. na skutek nieuwagi, nastąpiło przeżycie orgazmu, to jeśli nie leżało ono u założenia takiego gestu i zdarzyło się przypadkowo, to nie ma w tym nic złego. Powinna być to jednak nauka na przyszłość, żeby następnym razem bardziej uważać.

- Czy z tych wszystkich rzeczy należy się spowiadać?

- Jeżeli nie ma się grzechu ciężkiego, to nie. Warto jednak od czasu do czasu opowiedzieć spowiednikowi o naszym przeżywaniu seksualności, nawet jeżeli nie ma tam żadnych grzechów ciężkich. Chodzi bowiem o to, żeby sprawdzić czy na pewno idę w dobrą stronę, czy nie oszukuję samego siebie. To zresztą dotyczy wszystkich dziedzin naszego życia, nie tylko seksu.

- Jaka jest moralna kwalifikacja antykoncepcji? Czy zawsze jej stosowanie jest grzechem ciężkim?

- Antykoncepcja stosowana wprost po to, żeby nie począć dziecka jest grzechem ciężkim. Mówiliśmy już tutaj dokładnie dlaczego seks ma być otwarty na życie. Natomiast są sytuacje, np. w przypadku brutalności jednego z partnerów, kiedy antykoncepcja jest dozwolona. Ale to są sytuacje wyjątkowe i do nich stosuje się wyjątkowe kwalifikacje moralne. W sytuacji gdyby dochodziło do gwałtu, to wręcz należałoby zastosować antykoncepcję. Podkreślam jednak, że są to sytuacje wyjątkowe.

- Na czym polega zło seksu w okresie narzeczeńskim?

- Na tym, że zostaje zakwestionowana prawda tego gestu. Narzeczeństwo to nie jest małżeństwo. Gesty czułości, które okazują sobie narzeczeni mają przekazywać komunikat: "Pragnę ciebie, być twoim mężem, żoną, ale nim jeszcze nie jestem". Gest musi być prawdziwy. A gest współżycia jest gestem małżonków, zjednoczonych z sobą na zawsze. Taki gest w narzeczeństwie jest kłamstwem, zaprzeczeniem miłości i obraca się przeciwko tym ludziom, niszcząc ich relację. Dlatego norma moralna chroni tutaj ten dar relacji.
Okres narzeczeństwa to przede wszystkim czas rozeznawania powołania do małżeństwa z konkretną osobą. Uprawianie wtedy seksu skutecznie uniemożliwia dobre rozeznanie tego powołania. Seksowi towarzyszy bowiem mnóstwo silnych przeżyć, które "zagłuszają" zdolność do rozeznawania i często wprowadzają człowieka w błąd. Np. dając poczucie bliskości, której tak naprawdę na głębszym poziomie nie ma.

- Dziękuję bardzo za rozmowę.

Drodzy Bracia i Siostry! W Rzymie na Awentynie znajduje się opactwo benedyktyńskie św. Anzelma. Jako siedziba Instytutu Studiów Wyższych oraz opactwa prymasa benedyktynów skonfederowanych, stanowi ono miejsce, które łączy w sobie modlitwę, naukę i zarządzanie, czyli te trzy płaszczyzny aktywności, które cechują życie Świętego, któremu opactwo jest dedykowane: Anzelmowi z Aosty, którego 900. rocznica śmierci przypada w tym roku. Liczne inicjatywy, podjęte zwłaszcza przez diecezję Aosty z okazji tej rocznicy, ukazały zainteresowanie, które nadal budzi ten średniowieczny myśliciel. Jest on znany również jako Anzelm z Bec i Anzelm z Canterbury, ponieważ związany był w tymi miastami. Kim jest ta osobistość, z którą trzy miejsca, oddalone od siebie i znajdujące się w trzech różnych krajach - we Włoszech, we Francji i w Anglii - czują się szczególnie związane? To mnich o intensywnym życiu duchowym, znakomity wychowawca młodzieży, teolog o niezwykłych zdolnościach spekulatywnych, mądry zarządca i niezłomny obrońca „libertas Ecclesiae” - wolności Kościoła. Anzelm jest jedną z wybitnych osobowości średniowiecza, potrafił połączyć wszystkie te przymioty dzięki głębokiemu doświadczeniu mistycznemu, które zawsze kierowało jego myślą i działalnością. Św. Anzelm urodził się w 1033 r. (lub na początku 1034 r.) w Aoście jako pierworodny syn znamienitej rodziny. Jego ojciec był człowiekiem szorstkim, oddającym się rozkoszom życia i trwoniącym swój majątek; matka zaś to kobieta szlachetnych obyczajów i głębokiej pobożności (por. Eadmero, „Vita s. Anselmi”, PL 159, col. 49). To matka zajęła się wczesną humanistyczną i religijną formacją syna, którego następnie powierzyła benedyktynom z przeoratu w Aoście. Anzelm, który jako dziecko - jak opowiada jego biograf - wyobrażał sobie, że dobry Bóg zamieszkuje wysokie, ośnieżone szczyty Alp, miał pewnej nocy sen, że wysłano go do tego wspaniałego królestwa samego Boga, który długo i serdecznie z nim rozmawiał, po czym poczęstował go „śnieżnobiałym chlebem” (tamże, col. 51). Sen ten pozostawił w nim przekonanie, że został powołany do wypełnienia szczytnej misji. Gdy miał piętnaście lat, poprosił o przyjęcie do Zakonu Benedyktynów, ojciec jednak całą swoją władzą sprzeciwił się temu i nie ustąpił nawet wtedy, gdy ciężko chory syn, czując, że koniec jest bliski, błagał o zakonny habit jako ostatnią pociechę. Anzelm powrócił do zdrowia, a potem, po przedwczesnej śmierci matki, przeżywał czas moralnego zagubienia: zaniedbał naukę i porwany ziemską namiętnością, stał się głuchy na napomnienia Boga. Porzucił dom i zaczął włóczęgę po Francji w poszukiwaniu nowych przeżyć. Trzy lata później, gdy dotarł do Normandii, udał się do opactwa Benedyktynów w Bec, przyciągnięty sławą Lanfranka z Pawii, przeora klasztoru. Było to dla niego spotkanie opatrznościowe i decydujące o dalszym jego życiu. Anzelm z zapałem podjął studia pod kierunkiem Lanfranka i w krótkim czasie stał się nie tylko ulubionym uczniem, ale również powiernikiem mistrza. Zapłonęło w nim na nowo jego powołanie zakonne i - po starannym rozważeniu - w wieku 27 lat wstąpił do zakonu i przyjął święcenia kapłańskie. Asceza i studium otworzyły przed nim nowe horyzonty, pozwalając mu odkryć na nowo, i to w znacznie większym stopniu, tę zażyłość z Bogiem, jaką miał jeszcze jako dziecko. Gdy w 1063 r. Lanfrank został opatem w Caen, Anzelm, po trzech zaledwie latach życia monastycznego, mianowany został przeorem klasztoru w Bec i mistrzem klauzurowej szkoły, wykazując się zdolnościami wychowawczymi. Nie lubił metod autorytarnych, porównywał młodych ludzi do małych roślin, które rosną lepiej, kiedy nie są zamknięte w pomieszczeniach, i pozostawiał im „zdrową” swobodę. Był bardzo wymagający wobec samego siebie i wobec innych, gdy chodziło o przestrzeganie wymogów życia monastycznego, lecz zamiast narzucać dyscyplinę, stosował perswazję. Po śmierci opata Erluina, założyciela opactwa w Bec, w lutym 1079 r. Anzelm wybrany został jednogłośnie na jego następcę. Tymczasem wielu mnichów wezwano do Canterbury, by zanieść braciom zza kanału La Manche odnowę, jaka dokonywała się na kontynencie. To dzieło spotkało się z dobrym przyjęciem do tego stopnia, że Lanfrank z Pawii, opat Caen, został nowym arcybiskupem Canterbury i poprosił Anzelma o pozostanie z nim na jakiś czas, aby uczyć mnichów i pomóc mu w trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się jego wspólnota kościelna po najeździe Normanów. Pobyt Anzelma okazał się bardzo owocny, zaskarbił on sobie sympatię i szacunek tak, iż po śmierci Lanfranka wybrano go na jego następcę na stolicy arcybiskupiej w Canterbury. Sakrę biskupią przyjął uroczyście w grudniu 1093 r. Anzelm przystąpił od razu energicznie do walki o wolność Kościoła, odważnie domagając się niezależności władzy duchowej od władzy doczesnej. Bronił Kościoła przed bezprawną ingerencją władz politycznych, przede wszystkim królów Wilhelma Rudego i Henryka I, zachętę i poparcie znajdując u papieża, któremu okazywał zawsze śmiałe i serdeczne oddanie. Wierność tę przypłacił w 1103 r. nawet goryczą wygnania ze swej stolicy w Canterbury. Dopiero w 1106 r., gdy król Henryk I wyrzekł się roszczeń udzielania kościelnej inwestytury oraz ściągania podatków kościelnych i konfiskaty mienia Kościoła, Anzelm mógł powrócić do Anglii, radośnie witany przez duchowieństwo i lud. Tak szczęśliwie zakończyła się walka, jaką stoczył orężem wytrwałości, dumy i dobroci. Ten Święty Arcybiskup, który budził wokół siebie podziw, gdziekolwiek się udał, ostatnie lata swego życia poświęcił przede wszystkim moralnej formacji duchowieństwa i intelektualnym badaniom zagadnień teologicznych. Zmarł 21 kwietnia 1109 r., słuchając słów Ewangelii czytanej tego dnia podczas Mszy św.: „Wyście wytrwali przy Mnie w moich przeciwnościach. Dlatego i Ja przekazuję wam królestwo, jak Mnie przekazał je mój Ojciec: abyście w królestwie moim jedli i pili przy moim stole” (Łk 22, 28-30). W ten sposób spełnił się sen o tej tajemniczej uczcie, który w dzieciństwie miał na samym początku swej drogi duchowej. Jezus, który zaprosił go, by siadł przy Jego stole, przyjął św. Anzelma po śmierci do wiecznego królestwa Ojca. „Błagam Cię, Boże, obym mógł Cię poznać, obym Cię kochał, bym mógł się Tobą radować. A jeżeli nie mogę w całej pełni w tym życiu, niech przynajmniej stale postępuję naprzód, aż nadejdzie to w pełni” („Proslogion”, rozdz. 14). Modlitwa ta pozwala zrozumieć mistyczną duszę tego wielkiego Świętego okresu średniowiecza, twórcy teologii scholastycznej, któremu tradycja chrześcijańska przyznała tytuł „Doctor Magnificus”, ponieważ żywił gorące pragnienie zgłębiania tajemnic Bożych, z pełną świadomością jednak, że droga poszukiwania Boga nigdy się nie kończy, przynajmniej na tej ziemi. Jasność i logiczny rygoryzm jego myśli zawsze miały na celu „wzniesienie duszy do kontemplacji Boga” (tamże, „Proemium”). Stwierdził on wyraźnie, że ten, kto chce uprawiać teologię, nie może liczyć jedynie na swą inteligencję, ale musi pielęgnować jednocześnie głębokie przeżywanie wiary. Działalność teologa, według św. Anzelma, rozwija się więc w trzech etapach: wiara - bezinteresowny dar od Boga, który należy przyjąć z pokorą; doświadczenie - które polega na wcieleniu słowa Bożego we własnym codziennym życiu; wreszcie prawdziwe poznanie - które nigdy nie jest owocem ascetycznego rozumowania, lecz kontemplatywną intuicją. Jak najbardziej aktualne pozostają także dziś w tej materii, dla zdrowych badań teologicznych i dla każdego, kto chciałby zgłębić prawdę wiary, jego słynne słowa: „Nie próbuję, Panie, przeniknąć Twojej głębi, gdyż w żadnym razie nie przyrównuję do niej mego intelektu; pragnę jednak, przynajmniej do pewnego stopnia, zrozumieć Twoją prawdę, w którą wierzy i którą kocha moje serce. Nie staram się bowiem zrozumieć, abym uwierzył, ale wierzę, bym zrozumiał” (tamże, 1). Drodzy Bracia i Siostry, miłość do prawdy i nieustanne pragnienie Boga, które naznaczyły całe życie św. Anzelma, niech będą dla każdego chrześcijanina bodźcem do niezmordowanego poszukiwania coraz głębszej jedności z Chrystusem - Drogą, Prawdą i Życiem. Oprócz tego gorliwość, pełen odwagi zapał, który wyróżniał jego pasterską działalność i który przysporzył mu czasem niezrozumienia, goryczy, a nawet wygnania, niech będzie zachętą dla pasterzy, osób konsekrowanych i wszystkich wiernych, by kochać Kościół Chrystusowy, modlić się, pracować i cierpieć dla niego, nie porzucając go nigdy ani nie zdradzając. Niechaj wyjedna nam tę łaskę Dziewica Matka Boża, do której św. Anzelm żywił czułe i synowskie nabożeństwo. „Maryjo, Ciebie serce moje chce miłować - pisze św. Anzelm - Ciebie język mój pragnie żarliwie sławić”.