W piątek 25 maja w Kutnie odbywały się Niezależne Obywatelskie Obchody Święta Błękitnej Armii. Obchody zostały zorganizowane już po raz drugi przez Kutnowskie Koło Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, Redakcję "Życia Kutna" oraz Stowarzyszenie "Ad Memorandum" im. Walentyny i Feliksa Mniewskich.

Z ziemi francuskiej...

Święto Błękitnej Armii upamiętnia rocznicę przybycia do Polski sformowanej we Francji Armii gen. Józefa Hallera. W maju 1919 r. gwałtownie zaczęło narastać zagrożenie na granicy zachodniej: Niemcy nasilili kampanię antypolską, zaczęli rozmieszczać wojska i mnożyć zbrojne prowokacje. To spowodowało, że Naczelne Dowództwo 22 maja podjęło decyzję o utworzeniu frontu przeciwniemieckiego z zadaniem powstrzymania agresji z zachodu.

Jeden z oddziałów Błękitnej Armii, powracającej w 1919 r. z Francji do Kraju - Dywizja Instrukcyjna gen. Hallera pod dowództwem gen. Tranie - przybyła nad Wisłę w ramach tworzenia przeciwniemieckiego frontu pogotowia nad zachodnią granicą Polski, aby obsadzić zachodni odcinek frontu mazowieckiego. Dywizja Instrukcyjna liczyła przed wyjazdem z Francji 5 pułków piechoty, pułk artylerii, szwadron kawalerii, batalion inżynieryjny, pułk czołgów, 7 eskadr lotniczych, formację saperów, służby i oddziały tyłowe. Błękitna Armia była wyposażona jak na owe czasy bardzo nowocześnie.

I właśnie w Kutnie ulokowane zostały siedziba sztabu i garnizon Dywizji Instrukcyjnej, a pierwszy Pułk Instrukcyjny przybył do miasta 25 maja 1919 r.

26 i 27 maja dotarły do Kutna dwa dalsze bataliony 3 Pułku Instrukcyjnego. Jak pisze Andrzej Mariusz Wieczorkowski w artykule Epizod Kutnowski: "Tak polscy, jak i francuscy hallerczycy momentalnie zżyli się z miejscową społecznością. Kutnowianie niemal natychmiast zapałali miłością do błękitnej barwy mundurów i kepi, przeżywając na jawie spełnienie starego napoleońskiego snu o wojsku idącym z daleka".

10 lipca kutnowski garnizon Błękitnej Armii wizytował jej wódz naczelny, gen. Józef Haller - owacyjnie witany przez kutnowian na Nowym Rynku. Wizyta gen. Hallera w każdym mieście nieodmiennie stawała się wielkim wydarzeniem patriotycznym. 14 lipca do sztabu gen. Tranie przybył z misją służbową francuski oficer inspekcyjny kpt. Charles de Gaulle - późniejszy generał, premier, prezydent i wybitny francuski mąż stanu.

1 września 1919 r., na mocy rozkazu scalającego Armię gen. Hallera z Wojskiem Polskim, pułki Dywizji Instrukcyjnej weszły w skład 18 Dywizji Piechoty oraz Dywizji Podhalańskich. Polskim dowódcą Dywizji Instrukcyjnej został 19 września gen. bryg. Stanisław Pruszyński. Część Dywizji wzięła później udział w przejmowaniu dla Polski Pomorza i Prus Królewskich, w przebijaniu Polsce "okna na świat".

"Wydobyć historię..."

Pamięć o stacjonowaniu w Kutnie Błękitnej Armii przetrwała dzięki nieznanym z nazwiska dziennikarzom wydawanego niegdyś Tygodnika Kutnowskiego, w którym znaleźć można opisy pobytu w tym mieście hallerowskiego wojska. 27 lutego 2000 r. odbyły się w Kutnie Uroczystości Hallerowskie, z udziałem przedstawicieli najwyższych władz państwowych i wojewódzkich, Sejmu i Senatu oraz Wojska Polskiego. Odsłonięta została wówczas " Błękitna Tablica", upamiętniająca pobyt w Kutnie Błękitnej Armii. Ufundowali ją premier Jerzy Buzek i wojewoda łódzki Michał Kasiński.

15 maja 2000 r. Rada Miejska Kutna na wniosek Kutnowskiego Koła Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, Redakcji Życia Kutna oraz Stowarzyszenia "Ad Memorandum" im. Walentyny i Feliksa Mniewskich ustanowiła dzień 25 maja miejskim Świętem Błękitnej Armii. Po raz pierwszy obchodzono je w ubiegłym roku. Dzięki temu zaczęto przywracać świadomości społecznej fakt, że miasto Kutno było ważnym punktem na drodze Armii Błękitnego Jenerała, a samo Kutno stało się drugim obok Władysławowa miejscem pamięci o Armii gen. Hallera i jej powrocie do Polski.

Jak powiedziała Niedzieli Łowickiej Ewa Haller de Hallenburg - seniorka rodu: "Jestem niezwykle zauroczona Kutnem, od pierwszego dnia, jak stwierdziłam jego miłość do Polski, szacunek dla Błękitnej Armii, złożonej z Polaków, którzy z całego świata jechali i płynęli w 1919 r., często po śmierć. Wtedy kształtowały się granice Polski, trzeba było odbierać Pomorze, bronić Warszawy i Śląska. Są w Kutnie wspaniali ludzie, którzy wiele serca włożyli, żeby wydobyć historię Błękitnej Armii z zapomnienia!".

Centralnym punktem tegorocznych obchodów Święta Błękitnej Armii była Msza św. za Ojczyznę, odprawiona przez ks. Mirosława Czarnołęckiego, proboszcza parafii św. Stanisława BM w Kutnie-Łąkoszynie. Świątynia łąkoszyńska do 1939 r. pełniła funkcję kościoła garnizonowego 37 Pułku Piechoty.

W Eucharystii uczestniczyła m.in. Ewa Haller de Hallenburg, Michał Kasiński - wojewoda łódzki, reprezentujący prof. Alicję Grześkowiak - marszałka Senatu RP senator Piotr Łukasz Andrzejewski, płk Henryk Dobrzyński - reprezentant Romualda Szeremietiewa, sekretarza stanu, pierwszego zastępcy ministra obrony narodowej, kpt Kazimierz Pietrzak - reprezentujący Dowódcę 9 Chełmińskiego Pułku Pontonowego im. gen. Hallera - Andrzej Bogucki - prezes Związku Towarzystw Gimnastycznych " Sokół" w Polsce, Euzebiusz Zawadzki - przewodniczący Oddziału Łódzkiego Chrześcijańskiej Demokracji III RP, Maria Gadzinowska - wnuczka adiutanta gen. Hallera Aleksandra Schedlin-Czorlińskiego, reprezentująca rodziny Hallerczyków - kutnowian i Jerzy Runiński - przewodniczący Kutnowskiego RS AWS. Obecny był także rycerski poczet sztandarowy pod dowództwem kpt. Przemysława Truskolawskiego, który wystawiła Kutnowska Kompania " Ogończyk".

Odczytano wiele listów gratulacyjnych przesłanych na ręce organizatorów m.in. przez premiera Jerzego

Buzka, Alicję Grześkowiak - marszałek Senatu RP, Macieja Płażyńskiego - marszałka Sejmu RP, Tomasza Sowińskiego - wojewodę gdańskiego i prezesa Towarzystwa Przyjaciół Hallerowa we Władysławowie i senatora Andrzeja Ostoję-Owsianego. We wszystkich listach podkreślano piękną patriotyczną postawę organizatorów niezależnych obchodów obywatelskich Święta Błękitnej Armii, którzy sami będąc wierni Polsce i korzeniom, z których ona wyrosła, dają przykład młodemu pokoleniu, jak dbać o dobre imię Polski.

Po Mszy św. dokonano uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej, ufundowanej przez Wojewodę Łódzkiego ku czci hallerczyków. Wojewoda Michał Kasiński darzy wielkim szacunkiem gen. Hallera, którego uważa za "jedną z najwybitniejszych postaci pierwszego okresu naszej odrodzonej państwowości, potrafiącą łączyć zalety żołnierza, dobrego Polaka i chrześcijanina". Stąd jego wkład w dzieło przywrócenia jego pamięci narodowi polskiemu, które zdaniem Wojewody Łódzkiego jest bardzo potrzebne.